สุขภาพ

ยาดอง ของดีของไทย

ความหมายของ ยาดอง แท้จริงแล้วหมายถึง ยาที่ได้จากการหมัก บ่ม หรือแช่ของตัวยาสมุนไพรในตัวทำละลายที่เราต้องการ ซึ่งก็มีมากมายหลายชนิดที่เลือกมาใช้ได้ ส่วน ยาหมัก หมายถึงการแช่สมุนไพรในน้ำต้มของสมุนไพรโดยอาศัยจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์บางชนิดเป็นตัวช่วยในการย่อยสลายหรือเปลี่ยนแปลง
องค์ประกอบทางเคมีของวัตถุดิบ โดยมีน้ำตาลเป็นอาหารให้กับจุลินทรีย์หากปล่อยให้กระบวนการหมักเกิดขึ้นนานพอสมควร สมุนไพรจะย่อยสลายไป เราจะไม่เห็นชิ้นของสมุนไพรอีก จนเหลือน้ำ บางคนอาจเรียกติดปากว่า น้ำหมัก ในความเป็นจริงยาดอง และยาหมัก อาจใช้แทนกันหรือเรียกรวมกันได้ยาดอง

ยาดองเป็นตำรับที่มีคนนิยมใช้เพื่อส่งเสริมสุขภาพ ทำให้ร่างกายแข็งแรง ในบางตำรับยังใช้เป็นยารักษาโรคได้ด้วย ข้อดีของยาดอง คือ ได้ตัวยาที่มีความเข้มข้นสูง เนื่องจากสมุนไพรสัมผัสกับตัวทำละลายเป็นเวลานาน เป็นการเก็บรักษาสมุนไพรไว้ใช้ได้นาน ไม่เปลืองตัวยาสมุนไพรเพราะใช้สมุนไพรเพียงนิดและให้เวลาสมุนไพรได้สัมผัสกับตัวทำละลายนานขึ้น ช่วยคงไว้ซึ่งสารสำคัญบางชนิดที่สลายได้ง่ายหากสัมผัสความร้อน และทำให้สมุนไพรบางชนิดที่รสชาติทานยาก รสชาติไม่อร่อยสามารถรับประทานได้ง่ายขึ้น

ตัวทำละลายที่สามารถนำมาใช้หมักดองนั้นมีหลายชนิด เช่น น้ำตาล น้ำเชื่อม น้ำส้มสายชู ข้าวหมาก เกลือ น้ำมูตร (น้ำปัสสาวะ) รวมทั้งเหล้าหรือแอลกอฮอล์ด้วย ดังนั้นคำว่า ยาดอง ตามภูมิปัญญาไทยนั้นไม่ได้มีเพียงยาดองเหล้าเท่านั้น แต่ยังมียาที่ดองด้วยอย่างอื่นได้ด้วย ส่วนสมุนไพรใดควรเลือกใช้ตัวทำละลายใดก็ขึ้นอยู่กับสารสำคัญในสมุนไพร ว่าละลายในตัวทำละลายชนิดใดได้ดี และวัตถุประสงค์ที่จะนำไปใช้

แต่อย่างไรก็ตามหากยังไม่มีการวิจัยหาสารสำคัญหรือสารออกฤทธิ์ของสมุนไพรและไม่ทราบว่าควรใช้อะไรที่เหมาะสมมาดองสมุนไพร แนวทางง่ายๆ ของการเลือกตัวทำละลายก็ดูได้จากประสบการณ์ของบรรพบุรุษว่าสมุนไพรนั้นท่านใช้อะไรดอง เช่น ยาบำรุงกำลังอย่างกำแพงเจ็ดชั้น เถาเอ็นอ่อน มักจะดองด้วยแอลกอฮอล์ เราจึงสันนิษฐานว่าตัวยาสำคัญของสมุนไพรน่าจะละลายได้ดีในแอลกอฮอล์  ปกติแล้วแอลกอฮอล์มีคุณสมบัติร้อนทำให้หลอดเลือดขยาย นำพาสารสำคัญทางยาไปสู่อวัยวะเป้าหมายได้ดีขึ้น ทำให้ยาแรงขึ้น

การบริโภคยาดองเหล้าเพื่อสุขภาพและมีความปลอดภัยควรบริโภคครั้งละไม่เกิน 15 – 30 ซีซี (ประมาณ 1 – 2 ช้อนโต๊ะ) การบริโภคยาดองเหล้าในปริมาณสูงนอกจากอาจทำให้ติดเหล้า ทำลายตับแล้ว ยังทำให้ร่างกายเสียสมดุลเนื่องจากมีความร้อนสูงเกินไปได้ สำหรับผู้ที่แพ้แอลกอฮอล์ หรือร่างกายมีความร้อนสูงอยู่แล้ว เช่น คนที่เจ้าเรือนเป็นปิตตะ ไม่เหมาะที่จะใช้ยาดองเหล้า อาจเลี่ยงไปใช้ยาดองด้วยสารละลายอื่นที่ไม่ใช่เหล้าแทน หรือใช้ยาต้มแทนก็จะมีความปลอดภัยกว่า

ที่มา : วารสาร อภัยภูเบศรสาร ปีที่ 11 ฉบับที่ 127 ประจำเดือนมกราคม 2557