สุขภาพ

วงจรชีวิตของพยาธิใบไม้ลำไส้ขนาดใหญ่ การติดต่อ และอาการของผู้ป่วย

Fasciolopsis buski เป็นพยาธิใบไม้ลำไส้ขนาดใหญ่ที่สุด ก่อโรค Fasciolopsiasis พบในคน สุกร ระบาดอยู่ในแถบประเทศจีน อินเดีย มาเลเซีย อินโดนีเซีย และประเทศไทย พบมากในภาคกลางในแหล่งที่มีการเลี้ยงหมูจำนวนมาก เช่น จ.อยุธยา สุพรรณบุรี นครปฐม อ่างทอง เนื่องจากมีการนำพืชน้ำมาเลี้ยงหมูซึ่งเป็นรังเก็บโรค (Reservoir host) และสามารถแพร่จากในหมูมาสู่คนได้

วงจรชีวิต

พยาธิตัวเต็มวัยอาศัยอยู่ในลำไส้เล็กส่วน duodenum และ jejunum ของโฮสต์เฉพาะ และมีการผสมพันธุ์กันและออกไข่ซึ่งจะปะปนออกมากับอุจจาระของโฮสต์ เมื่อไข่ตกลงไปในน้ำที่อุณหภูมิประมาณ 27-32 องศาเซลเซียส ไข่จะเจริญให้ตัวอ่อน (miracidium) ภายใน 3-6 สัปดาห์ miracidium จะฟักตัวออกจากไข่และว่ายอยู่ในน้ำเพื่อหาโฮสต์กลางซึ่งเป็นหอยน้ำจืดใน Genus Segmentina, Hippeutis และ Gyraulus เมื่อพบแล้วจะไชเข้าสู่หอยน้ำจืดแล้วเจริญเป็นระยะ Sporocys มีการแบ่งตัวเพิ่มจำนวนและเจริญเป็นระยะ redia และ cercaria ตามลำดับใช้เวลาเจริญและแบ่งตัวในหอย 4-7 สัปดาห์ ซึ่งในที่สุด cercaria จะออกจากหอยว่ายน้ำมาเกาะอยู่บนพืชน้ำ เช่น พวกผักบุ้ง กระจับ แห้วจีน สายบัว สลัดหางออกเพื่อเปลี่ยนแปลงเป็นระยะที่มี cyst หุ้มเรียกว่า metacercaria ซึ่งเป็นระยะติดต่อ เมื่อพืชผักเหล่านี้ถูกคนหรือหมูกินเข้าไปดิบๆ metacercaria เข้าสู่ระบบทางเดินอาหารและจะออกจาก cyst ที่ลำไส้เล็กบริเวณ duodenum เจริญเติบโตไปเป็นตัวเต็มวัย และอาศัยที่ลำไส้เล็กส่วนต้นนี้ภายในเวลาประมาณ 1-3 เดือน และต่อมาจะมีการผสมพันธุ์ ออกไข่ปะปนมากับอุจจาระของโฮสต์

การติดต่อ

คนติดต่อได้โดยการกินผัก พืชน้ำดิบ ที่มี metacercaria เกาะอยู่ เช่น ผักบุ้ง แห้ว กระจับ ผักกระเฉด สายบัว ผักแว่น ฯลฯ โดยไม่ล้างให้สะอาด ซึ่งมีระยะติดต่อของพยาธิเกาะอยู่เป็นจำนวนมาก เช่น กระจับ 1 หัว อาจมี metacercaria มากกว่าร้อยตัว

พยาธิวิทยาและอาการ

โดยทั่วไปพยาธิจะเกาะอยู่บริเวณ duodenum และ jejunum ของลำไส้เล็ก คนที่มีพยาธิจำนวนน้อยมักไม่แสดงอาการ แต่ถ้ามีพยาธิเป็นจำนวนมาก เช่น มีพยาธิมากกว่า 20 ตัวหรือไข่พยาธิในอุจจาระมากว่า 300 epg. (egg per gram) จะเกิดอาการขึ้นในเวลาประมาณ 3 เดือนหลังจากได้รับระยะติดต่อ โดยจะแสดงอาการที่เกี่ยวกับระบบทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้ ปวดท้อง ท้องเสีย ท้องร่วงเรื้อรัง โลหิตจาง ท้องโตขึ้น และอาจมีปฏิกิริยาของโรคภูมิแพ้ เช่น การบวมบริเวณใบหน้า และรอบๆตา และเนื่องจากพยาธิมีขนาดใหญ่อาจทำให้ผนังลำไส้ฉีกขาด อักเสบ หรืออุดตันลำไส้ ผู้ป่วยมักจะมี eosinophilia ร่วมด้วย

การป้องกันและควบคุม

รับประทานผัก พืชน้ำที่สะอาด ตรวจพยาธิและกำจัดพยาธิในสุกรที่เป็นรังเก็บโรค ถ่ายอุจจาระลงส้วม

Leave a Reply