สุขภาพ

วงจรชีวิตและอาการของโรคพยาธิใบไม้ตับ(Opisthorchis viverrini)

พยาธิใบไม้ตับ เป็นพยาธิใบไม้ที่อาศัยอยู่ในท่อน้ำดีในตับของสัตว์มีกระดูกสันหลังและสัตว์ปีก อยู่ใน Family Opisthorchiidae พบมากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออกของไทย

วงจรชีวิต

ตัวเต็มวัยของพยาธิอาศัยอยู่ท่อน้ำดี (Bile duct) และถุงน้ำดีในตับของคนหรือ Reservoir host ไข่พยาธิจะออกมาสู่ลำไส้เล็กทาง Common bile duct แล้วออกไปสู่ภายนอกพร้อมอุจจาระของโฮสต์ เมื่อไข่ตกลงน้ำจะยังไม่ฟักตัวจนกว่าจะถูกหอย Bithynia ซึ่งเป็นโฮสต์กึ่งกลางตัวที่หนึ่งกินเข้าไป เมื่อหอยน้ำจืดเหล่านี้กินไข่เข้าไปตัวอ่อนภายในไข่ ก็คือ miracidium จะฟักตัวออกจากเปลือกไข่ในกระเพาะของหอยแล้วเจริญเติบโตเป็น sporocyst และ redia จนเป็น cercaria ในเวลาประมาณ 1 เดือน ต่อจากนั้น cercaria จะไชออกจากหอยว่ายน้ำแล้วไชเข้าสู่ปลาน้ำจืดวงศ์ตะเพียน เช่น ปลาขาว ปลาขาวน้อย ปลากระสูบ ปลาตะเพียนสาย ปลาแก้มช้ำ ปลาซิว ปลาสูต โดยเข้าไปอยู่ในใต้ครีบและเนื้อปลา กลายเป็น metacercaria มี cyst หุ้ม เมื่อคนกินปลาเหล่านี้ที่ปรุงไม่สุกจะได้รับพยาธิ ซึ่งตัวอ่อนของพยาธิจะแตกออกจาก cyst บริเวณ duodenum เคลื่อนที่เข้าสู่ท่อน้ำดีใหญ่เข้าไปสู่ทางเดินน้ำดีในตับ และเจริญเติบโตจนเป็นตัวเต็มวัยภายในเวลาประมาณ 4 สัปดาห์ ก็สามารถผสมพันธุ์และผลิตไข่ได้ พยาธิตัวแก่มีชีวิตยืนยาวอยู่ในคนบางคนได้นานถึง 20-25 ปี

พยาธิวิทยาและอาการ

ขึ้นอยู่กับจำนวนพยาธิในตับและระยะเวลาที่เป็นโรคและยังขึ้นกับการมีโรคอื่นแทรกซ้อน เช่น ไวรัสตับอักเสบ โรคขาดสารอาหาร เนื้องอก ซึ่งจะทำให้มีพยาธิสภาพในตับมากขึ้น แบ่งความรุนแรงของอาการได้ 4 แบบ คือ

1.       ไม่มีอาการ เป็นพวกที่มีพยาธิน้อย 100-200 ตัว ผู้ป่วยจะไม่แสดงอาการผิดปกติ

2.       มีอาการอย่างอ่อน ผู้ป่วยมีอาการท้องอืด จุกแน่นท้อง บางคราวรู้สึกร้อนๆบริเวณตับใต้ชายโครงขวา หรือลิ้นปี่ ตับไม่โต กดไม่เจ็บ

3.       มีอาการอย่างปานกลาง (มีไข่พยาธิ 10,000-30,000 epg.) มีอาการท้องขึ้น อืดเฟ้อ อาหารไม่ย่อย เจ็บและรู้สึกร้อนบริเวณตับ อาจมีไข้ต่ำๆตับอาจโต กดเจ็บ อาจมีอาการเบื่ออาหาร ผอมลง ถ่ายเหลว

4.       อาการรุนแรง เกิดในผู้ป่วยที่มีพยาธิจำนวนมากและเป็นเวลานาน จะมีอาการเหมือนข้อ 3 และเบื่ออาหารและผอมลงอย่างชัดเจนจากตับแข็ง หรือบางรายเป็นมะเร็งท่อน้ำดีได้

Leave a Reply