การศึกษา

กรรมวิธีการทำลายประดับมุกตามแบบอย่างโบราณ

การทำลายประดับมุกของไทยสมัยโบราณ ถือว่าเป็นงานช่างที่ต้องอาศัยความประณีต และต้องมีความมานะพยายามเป็นอย่างมาก เพราะลายประดับมุกนั้น เป็นลายเล็กๆ ละเอียด และต้องสร้างให้เข้ากับแม่ลาย ไม่ว่าจะเป็นภาชนะ บานประตู หน้าต่าง ไปจนถึงเครื่องใช้หลากหลาย ทั้งทรงเหลี่ยม และโค้งเว้า แต่อย่างไรก็ตามช่างประดับมุกของไทยในอดีตก็ได้สร้างลวดลายประดับมุกที่มีคุณค่าทั้งความงาม และคุณค่าทางฝีมือไว้เป็นจำนวนมากลายประดับมุก

กรรมวิธีทำลายประดับมุก

1 ต้องเตรียมวัตถุที่ต้องการจะประดับมุกให้อยู่ในสภาพที่เรียบร้อย พร้อมที่จะประดับมุก

2 ออกแบบลวดลายที่จะประดับมุก โดยร่างลงบนกระดาษ แล้วใช้กระดาษลอกลาย ลอกให้เหมือนต้นฉบับ ไว้ในกระดาษธรรมดาอีก 1 แผ่น

3 เตรียมมุกสำหรับทำลาย โดยจะใช้เปลือกชั้นในของเปลือกหอยมุก ที่มีสีเงินแวววาว เมื่อได้มุกแล้วจะต้องเลื่อยแบ่งมุกเป็นชิ้นๆ ตามความโค้งของเปลือกหอย และฝนชิ้นมุกด้วยหินไฟให้บาง และเป็นแผ่นเรียบ

4 เมื่อได้แผ่นมุกแล้วให้ใช้กระดาษลอกลาย หรือกระดาษเขียนลาย ปิดลงบนแผ่นมุก โดยปิดเป็นภาพกลับซ้ายเป็นขวา ขวาเป็นซ้าย แล้วฉลุลายเป็นชิ้นๆ หากต้องการให้ฉลุได้ง่าย ให้ติดชิ้นมุกลงบนแผ่นไม้บางๆ ก่อนฉลุ เมื่อได้ชิ้นมุกที่ฉลุตามลายแล้ว ให้ใช้ตะไบแต่งลายมุกให้เรียบร้อย

5 เสร็จแล้วนำลายมุกที่ได้ไปติดลงบนแผ่นกระดาษต้นฉบับ ด้วยแป้งเปียก ปิดคว่ำหน้าลงบนแผ่นลายตามตำแหน่งลายเดิม

6 เตรียมรักสมุก คือ ยางรักผสมถ่านใบตอง ถ่านหญ้าคา เขม่า หรือผงดิน บดให้ละเอียด แล้วกรองเอาเฉพาะส่วนที่ละเอียดแล้ว ผสมกับรักบนแผ่นกระดานให้ใช้ไม้กลมๆ หรือสาก บดให้สมุกกับรักผสมเข้ากันจนเหนียว คลุกกับยางรักจนเหนียว จากนั้นนำรักสมุกที่ได้ไปป้าย หรือเกลี่ยลงบนพื้นวัสดุที่ต้องการจะประดับมุกให้หนาประมาณ 2-3 มิลลิเมตร แล้วปล่อยทิ้งไว้ให้แห้งเสร็จแล้วใช้รักชนิดแห้งเร็ว ลงทับรักที่ลงพื้นไว้อีกครั้งหนึ่ง แล้วปล่อยทิ้งไว้จนรักหมาด

7 นำแผ่นกระดาษที่ติดมุกไว้ตามลายแม่แบบ โดยคว่ำลงไปบนวัตถุที่มีรักแล้ว ให้ด้านหน้าของกระดาษที่ประดับมุกไว้ แนบลงบนรักจนทั่ว แล้วใช้กระดาษหนาๆ ทาบลงไปอีกชั้นเพื่อให้กดได้แรง จนมุกฝังจมในเนื้อรัก เมื่อกดลายจนเสมอกันแล้วให้ปล่อยทิ้งไว้จนรักแห้งและแข็งตัว จากนั้นค่อยลอกกระดาษที่เป็นแม่ลายออก โดยใช้น้ำเช็ดให้เปียกแล้วจึงลอกออก

8 เมื่อประดับมุกเป็นลวดลายแล้วให้แต่งลายที่ประดับไว้โดยใช้รักสมุกถมช่องว่างระหว่างลายให้เต็มช่อง จะให้นูนขึ้นเล็กน้อย หรือปาดให้ผิวหน้าเรียบเสมอลายมุกก็ได้ แล้วทิ้งไว้ให้แห้ง

9 เมื่อรักสมุกแห้งดีแล้ว ใช้หินฟองน้ำ และหินกากเพชร ค่อยๆขัดกับน้ำ จนเห็นลายมุกขึ้นทั่วพอเป็นลายเหลืองๆ ยังไม่เห็นลายชัดนักให้สังเกตพื้นรักว่าเป็นหลุมบ่อ หรือไม่ ถ้ายังไม่เรียบก็ต้องลงรักเพิ่ม โดยเกลี่ยลงไปให้เสมอกัน ทิ้งไว้ให้แห้ง แล้วค่อยขัดต่อจนเห็นลายมุกชัดขึ้น ในการขัดนั้นต้องระวังให้ผิวหน้าของรักเรียบเสมอกันด้วย ถ้าหากผิวรัก หรือลายมุกยังไม่เรียบเสมอกันดี ก็ต้องใช้หินสับมีดโกน หรือถ่านไม้ ขัดให้เรียบ เมื่อเรียบดีแล้วปล่อยให้แห้งสนิท จึงขัดมัน โดยใช้ใบตองแห้งฉีกฝอย ผสมกับน้ำมันมะพร้าวเล็กน้อย ถูพอร้อน ก็จะทำให้ผิวรักเป็นมันตัดกับลายมุกที่ประดับไว้แวววาวงดงาม