สุขภาพ

สาเหตุการเกิดโรคเท้าช้างและอาการของโรคเท้าช้างและการป้องกัน

โรคเท้าช้างเกิดจากพยาธิ Wuchereria bancrofti และ Brugia malayi ติดต่อโดยมียุงเป็นพาหะ ยุงที่เป็นพาหะของ Wuchereria bancrofti คือ ยุงลาย ยุงลายเสือ ยุงรำคาญ และยุงก้นปล่อง ส่วนยุงที่เป็นพาหะของ Brugia malayi ในไทย คือ ยุงลายเสือ สำหรับโรคเท้าช้างจากพม่าจะมียุงรำคาญเป็นพาหะ ซึ่งยุงรำคาญในพม่าเป็นคนละสายพันธ์กับยุงรำคาญที่พบในไทย เมื่อยุงพาหะไปกัดคนที่เป็นโรคเท้าช้างและรับเอาระยะไมโครฟิลาเรียที่อยู่ในกระแสเลือดของผู้ป่วยเข้าไป ไมโครฟิลาเรียจะเข้าสู่กระเพาะอาหารของยุงพาหะและเคลื่อนที่ไปยังกล้ามเนื้อส่วนอก เจริญไปเป็นตัวอ่อนระยะที่ 1, 2 และ 3 ตามลำดับ

ใช้เวลาประมาณ 10 – 20 วัน และตัวอ่อนระยะที่ 3 นี้เป็นระยะติดต่อจะไปอยู่บริเวณปากของยุงพาหะ เมื่อยังไปกัดคน ไมโครฟิลาเรียระยะที่ 3 จะไชเข้าที่รอยแผลบนผิวหนังที่ยุงกัดเข้าสู่ร่างกายคนเข้าสู่ท่อน้ำเหลืองและต่อมน้ำเหลืองและเจริญเป็นตัวแก่อยู่ในระบบทางเดินน้ำเหลือง กล้ามเนื้อ เนื้อเยื่อเกี่ยวพันและช่องว่างในลำตัวของคน และมีการผสมพันธุ์กันออกไปโครฟิลาเรียออกมา ล่องลอยอยู่ในท่อน้ำเหลืองและกระแสเลือดของผู้ป่วยพร้อมที่จะติดต่อไปสู่ยังพาหะต่อไป สำหรับ Wuchereria bancrofti จะใช้เวลาหลังจากที่ผู้ป่วยได้รับเชื้อจนถึงมีการเจริญเป็นตัวแก่ ผสมพันธุ์และออกไมโครฟิลาเรียออกมาภายในเวลา 8-12 เดือน ส่วนระยะฟักตัวของ Brugia malayi มีผู้ทำการทดลองพบว่าในสัตว์ทดลองใช้เวลาประมาณ 67-98 วัน การติดเชื้อจากพยาธิฟิลาเรียนี้นอกจากจะก่อโรคในคนแล้วยังมีผู้รายงานว่า ค่างสามารถติดเชื้อ Wuchereria bancrofti ได้โดยมีระยะฟักตัวประมาณ 8-9.5 เดือนอีกด้วย ส่วนสัตว์ที่เป็นรังเก็บโรคของเชื้อ Brugia malayi มีหลายชนิด คือ แมว ค่าง สุนัข ซึ่งจะทำให้ควบคุมโรคได้ยากยิ่งขึ้น

พยาธิสภาพ พยาธิวิทยา และอาการ

เมื่อไมโครฟิลาเรียระยะที่ 3 เข้าสู่ร่างกายคนจะไปอาศัยในหลอดน้ำเหลืองมีการเจริญเติบโตและปล่อยสารออกมากระตุ้นให้หลอดน้ำเหลืองมีการตอบสนองหรือกระตุ้นให้เกิดอาการแพ้มีการบวมทำให้หลอดน้ำเหลืองขยาย การไหลเวียนของน้ำเหลืองช้าลง เมื่อพยาธิมีการเจริญเติบโตมากขึ้นก็จะกระตุ้นให้ร่างกายมีการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันมากขึ้น มีการแทรกซึมของเม็ดเลือดขาว หลอดน้ำเหลืองอักเสบ บวม หากเกิดการบวมอักเสบเรื้อรัง จะทำให้ลิ้นเปิดปิดหลอดน้ำเหลืองพิการทำให้แรงดันในหลอดน้ำเหลืองเพิ่มขึ้น ผนังของหลอดน้ำเหลืองมีค่า permeability เพิ่มขึ้น และยอมให้ของเหลวที่มีโปรตีนสูงซึมผ่านเข้าสู่เนื้อเยื่อรอบข้างได้ง่าย ทำให้เกิดอาการบวมของอวัยวะที่มีพยาธิสภาพ หากป่วยเป็นเวลานานหลายปีจะทำให้มีการบวมโตอย่างถาวรและผิวหนังขรุขระ พยาธิฟิลาเรียชนิด Wuchereria bancrofti มักทำให้เกิดการบวมโตที่อวัยวะสืบพันธุ์หรืออวัยวะที่อยู่สูงกว่าหัวเข่า ส่วนพยาธิชนิด Brugia malayi มักทำให้เกิดการบวมโตที่ขาต่ำกว่าเข่า คนที่ได้รับไมโครฟิลาเรียเข้าสู่ร่างกายประมาณ 3 เดือนจะเริ่มปรากฏอาการแพ้เกิดขึ้น ระยะแรกจะมีอาการไข้ คลื่นไส้ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร เหงื่อออกมาก ไข้สูงอยู่ 1-2 วัน อาการจะเป็นๆ หายๆ หลังติดเชื้อจะมีอาการเหมือนต่อมน้ำเหลืองอักเสบเป็นๆหายๆประมาณปีละ 5-6 ครั้ง แต่ผู้ป่วยมักยังไม่ทราบว่าตนเองติดเชื้อเพราะอาการเหล่านี้จะหายไปเองภายใน 3 วัน จนกระทั่งมีอาการบวมของอวัยวะเกิดขึ้น

การป้องกัน

ป้องกันไม่ให้ยุงกัด กำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุง แลกหากต้องเข้าไปในถิ่นระบาดของโรคควรใช้ยาทาตัวกันยุงกัด รักษาประชากรในแหล่งระบาดเพื่อลดการแพร่ของเชื้อ รวมทั้งนายจ้างที่รับแรงงานพม่ามาทำงานควรให้ลูกจ้างเหล่านี้กินยาฆ่าพยาธิ

Leave a Reply