บ้านและสวน

เรื่องน่ารู้เรือนไทยภาคกลาง

 

เรือนไทยภาคกลาง คือ สิ่งปลูกสร้างสำหรับเป็นที่พักอาศัยแบบดั้งเดิม หรือแบบประเพณีนิยมของประชาชนภาคกลาง แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ เรือนเครื่องผูก และเรือนเครื่องสับเรือนไทยภาคกลาง

เรือนไทยภาคกลางนิยมปลูกตามริมแม่น้ำ ลำคลอง หรือที่ราบลุ่ม น้ำท่วมถึงได้ง่าย จึงสร้างเป็นเรือนใต้ถุนสูง ยกพื้นเรือนให้พ้นน้ำ หลังคาจั่วลาดชัน กันแดด และฝนได้ดี มีชานและระเบียงสำหรับพักผ่อนหย่อนใจ มีเรือนครัวเป็นที่ปรุงอาหารซึ่งมักแยกออกจากตัวเรือนใหญ่ เรือนนอน ไว้เป็นที่หลับนอน มีระเบียง หอนั่ง หอนก เป็นส่วนประกอบ และมีบันไดขึ้นด้านหน้า เฉพาะเรือนเครื่องสับ หรือเรือนไม้จริง อาจสร้างเป็นเรือนเดี่ยว หรือสร้างหลายหลังร่วมกันเป็นเรือนหมู่ เช่น สร้างเรือนนอนเพิ่มขึ้น มีชานเชื่อมถึงกัน ตัวอย่างเรือนหมู่ที่สำคัญ และสวยงาม คือ พระตำหนักทับขวัญ ในพระราชวังสนามจันทร์ จังหวัดนครปฐม พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเป็นเรือนต้น พระตำหนักทับขวัญเป็นเรือนไทยที่มีรูปแบบงดงาม เป็นตัวอย่างของเรือนไทยภาคกลางที่ดี

เรือนเครื่องผูก

เรือนเครื่องผูก คือ เรือนที่สร้างด้วยไม้ไผ่ ผูกมัดโครงสร้างและส่วนประกอบเข้าด้วยกันโดยใช้หวาย และตอก หลังคามุงด้วยจาก หรือแฝก ฝาใช้ไม้ไผ่สานขัดกัน เรียกว่า ฝาขัดแตะ หรือใช้ไม้ไผ่เป็นโครงขัดด้วยจาก เรียกว่า ฝาสำหรวด พื้นใช้ไม้ไผ่สับแล้วแผ่ออกเป็นปื้นๆ เรียกว่า สับฟาก หรือฟาก ซึ่งเป็นที่มาของคำว่าตกฟาก หมายถึงเวลาที่เด็กแรกเกิดตกลงบนฟาก เรือนเครื่องผูกมักสร้างเตี้ยๆ พอให้พ้นจากสัตว์ร้าย หรือยกพื้นสูงขึ้นจนพ้นน้ำ เรือนเครื่องผูกอาจสร้างเป็นเรือนเดี่ยว หรือเป็นเรือนขนาดใหญ่ มีเรือนนอน เรือนครัว ชาน พื้นเรือนอาจปูด้วยฟากไม้ไผ่ หรือไม้กระดาน ส่วนประกอบอื่นอาจทำด้วยไม้จริงบ้าง เพื่อให้มั่นคงและแข็งแรง

เรือนเครื่องสับ

เรือนเครื่องสับ คือ เรือนที่สร้างด้วยไม้จริง โดยการประกอบเครื่องไม้เป็นส่วนๆ เช่น ทำฝา ทำหน้าจั่วให้เสร็จก่อน แล้วจึงเตรียมโครงสร้างส่วนอื่นๆ เช่น เสา รอด พื้น โครงหลังคา เสร็จแล้วจึงนำส่วนประกอบทั้งหมดเหล่านั้นมาประกอบกันเป็นเรือน เรือนเครื่องสับหรือเรือนหลังคาจั่ว เป็นเรือนใต้ถุนสูง พื้นยกสูงจนเดินรอดได้ ใช้เป็นที่พักผ่อน หรือเลี้ยงสัตว์ เก็บเครื่องมือเครื่องใช้ทางการเกษตร ฝาเรือนเป็นไม้จริง ส่วนมากเป็นไม้สัก ทำเป็นแผง มีหลายแบบ เช่น ฝาปะกน หรือ ฝาปะกนลูกฟัก ฝาสำหรวด ฝามักสอบเข้าเล็กน้อย หน้าต่างเปิดเข้าด้านใน หลังคาจั่วลาดชัน มุงด้วยจาก กระเบื้อง หรือสังกะสี มีไม้ปิดเครื่องมุงด้านสกัดเป็นรูปสามเหลี่ยมเรียก ป้านลม เรือนเครื่องสับมีทั้งแบบที่สร้างเป็นเรือนเดี่ยว ประกอบด้วยเรือนนอน ครัว ระเบียง และชาน หรือสร้างเป็นเรือนหมู่ มีเรือนนอนมากกว่าหนึ่งหลัง มีชานเชื่อมถึงกัน มีเรือนครัว หอนั่ง หรือหอนก เรือนหมู่เป็นเรือนสำหรับครอบครัวขยาย หรือเรือนคหบดี หรือผู้มีฐานะทางสังคมสูง ปัจจุบันเรือนไทยภาคกลางแบบดั้งเดิมเหลือน้อย แม้มีการทำเรือนไทยจำหน่าย แต่รูปแบบเปลี่ยนไปจากแบบแผนเดิม

ที่มา : หนังสือวัฒนธรรม ปีที่ 52 ฉบับที่ 4