สุขภาพ

เส้นทางสำคัญที่ร่างกายใช้ในการขับสารพิษออกจากร่างกาย

ร่างกายจะมีกระบวนการเปลี่ยนแปลงสารพิษ เมื่อสารพิษเข้าสู่ร่างกาย และพยายามขับสารพิษนั้นออกจากร่างกาย ตามเส้นทางต่างๆ ที่สำคัญได้แก่

  1. การขับสารพิษออกทางปัสสาวะ ไตเป็นอวัยวะสำคัญที่สุดในการขับสารพิษออกจากร่างกาย โดยสารพิษต่างๆที่ละลายน้ำได้ จะถูกกรองที่บริเวณไต ที่เรียกว่า โกลเมอรูลัส (Glomerulus) แต่ไม่สามารถกรองสารพิษที่จับกับโปรตีนในกระแสโลหิตได้ สารพิษที่ถูกกรองแล้วจะถูกขับออกมากับปัสสาวะ โดยสารพิษที่มีคุณสมบัติเป็นด่างจะถูกขับออกมากับปัสสาวะที่เป็นกรด และสารพิษที่เป็นกรดจะถูกขับออกมากับปัสสาวะที่เป็นด่าง จากคุณสมบัตินี้จึงนำมาใช้เป็นการรักษาการเกิดพิษของสารพิษได้ แต่ในเด็กแรกเกิดไตยังทำงานไม่เต็มที่ การขับออกของสารพิษทางไตจึงทำได้ช้า ทำให้เด็กแรกเกิดมีอาการเป็นพิษได้ง่ายกว่าในผู้ใหญ่
  2. การขับสารพิษออกทางน้ำดี เมื่อสารพิษถูกดูดซึมผ่านมาทางระบบทางเดินอาหารจะผ่านตับก่อนกระจายไปตามกระแสโลหิตสู่ส่วนต่างๆของร่างกาย ตับจะเปลี่ยนแปลงสารพิษให้กลายเป็นสารที่เรียกว่า เมตาบอไลต์ (Metabolite) ของสารพิษ แล้วขับออกทางน้ำดีซึ่งจะถูกส่งต่อไปยังลำไส้แล้วขับออกทางอุจจาระ สารประกอบใดที่มีโมเลกุลน้อยส่วนใหญ่จะถูกขับออกทางปัสสาวะ สารประกอบใดที่มีโมเลกุลใหญ่จะถูกขับออกทางน้ำดี สารประกอบพวกอินทรีย์จะถูกเปลี่ยนให้อยู่ในรูปสารที่ละลายน้ำได้ดี หรือจับตัวกับสารบางชนิดที่เซลล์ตับสร้างขึ้น เพื่อทำให้อยู่ในรูปที่ละลายน้ำได้ดีก่อนจะถูกขับออกมาทางน้ำดี ในกรณีที่ตับทำงานผิดปกติหรือได้รับสารเคมีที่ทำลายตับจะทำให้การขับสารพิษออกทางน้ำดีลดน้อยลงทำให้มีปริมาณสารพิษในกระแสโลหิตมากและทำให้เกิดอาการพิษได้
  3. การขับสารพิษออกทางปอด ส่วนใหญ่เป็นสารพิษที่ระเหยได้ ปริมาณของการขับออกขึ้นอยู่กับความสามารถในการละลายตัวของสารพิษที่อยู่ในกระแสโลหิต สารที่ละลายได้น้อยมักอยู่ในรูปก๊าซและจะถูกขับออกทางปอดได้เร็ว ส่วนสารที่ละลายได้ดีในเลือดจะถูกขับออกทางปอดได้ช้า
  4. การขับสารพิษออกทางระบบทางเดินอาหาร สารพิษอาจถูกขับออกมากับน้ำย่อยของระบบทางเดินอาหารได้ โดยแต่ละวันจะมีน้ำย่อยหลั่งออกมาในระบบทางเดินอาหารประมาณ 3 ลิตรต่อวัน สารพิษจะถูกขับออกมาทางกระแสโลหิตสู่ทางเดินอาหารแบบแพร่กระจาย สารที่ละลายได้ดีในไขมันจะถูกขับออกมากับน้ำย่อยของทางเดินอาหารในปริมาณสูง  สารที่ได้รับเข้าไปทางปากส่วนใหญ่จะยังไม่ทำให้เกิดอาการพิษถ้ายังไม่ถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสโลหิต ดังนั้นจึงอาจป้องกันการเกิดพิษได้โดยการทำให้อาเจียนเอาสารพิษออกมาก่อนที่จะมีการดูดซึมผ่านทางเดินอาหาร
  5. การขับสารพิษออกทางน้ำนม สารพิษที่ขับออกทางน้ำนมส่วนใหญ่เป็นแบบแพร่กระจายออกจากกระแสโลหิตเข้าไปในน้ำนม สารที่ขับออกมาทางน้ำนมมักเป็นสารที่เป็นด่าง เนื่องจากน้ำนมมีความเป็นกรดอ่อน และในน้ำนมมีไขมันประมาณร้อยละ 3-5 ดังนั้นสารพิษที่ละลายได้ดีในไขมันจะมีการขับออกมากับน้ำนมในปริมาณมาก รวมถึงสารพวกโลหะหนักก็มักจะถูกขับออกทางน้ำนมด้วย และน้ำนมที่มีสารพิษเจอปนนั้นก็เป็นอันตรายต่อเด็กได้

นอกจากนี้สารพิษยังสามารถขับออกจากร่างกายได้อีกหลายทาง เช่น ทางน้ำตา น้ำลาย เหงื่อ ฯลฯ และทารกที่อยู่ในครรภ์ก็สามารถขับสารพิษผ่านทางรกได้ ทั้งนี้เพื่อไม่ให้เกิดการสะสมของสารพิษในร่างกาย



Leave a Reply