สิ่งแวดล้อม

แคปซูล และความสำคัญของแคปซูล ของแบคทีเรีย

แคปซูล (capsule) มีลักษณะเป็นสารเหนียวคล้ายเจลล์เคลือบหรือปกคลุมเซลล์ มักทำให้โคโลนีเป็นเมือกเยิ้ม (mucoid) หรือเมื่อใช้เข็มเขี่ยแตะขึ้นมาจะยืดเป็นเส้นสาย แคปซูลไม่มีในแบคทีเรียทุกชนิด ขนาดของแคปซูลจะใหญ่หรือเล็กขึ้นอยู่กับอาหารและสภาพแวดล้อมของการเลี้ยงในอาหารนั้นๆ ในการศึกษาแคปซูลสามารถตรวจดูได้ด้วยกล้องจุลทรรศน์ธรรมดาโดยวิธีย้อมแบบเนกาทีฟ (negative) ทำให้ฉากหลังของสไลด์และตัวเซลล์ติดสี ส่วนแคปซูลจะใสไม่มีสี

องค์ประกอบทางเคมีของแคปซูล แตกต่างไปตามชนิดของแบคทีเรีย อาจเป็นสารประกอบพอลิแซกคาไรด์คอมเพล็กซ์ (polysaccharide complex) ล้วนๆ หรือมีองค์ประกอบร่วมกับสารประกอบอื่น สารประกอบพอลิแซกคาไรด์มีหลายชนิด เช่น เดกซ์แทรน (dextran) เดกซ์ทริน (dextrin) ลีแวน (Levan) เซลลูโลส

ความสำคัญของแคปซูล

  1. ทำให้แบคทีเรียทนต่อสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสมได้ เช่น ความแห้งแล้ง สารเคมี อุณหภูมิ และทำให้ทนต่อกระบวนการฟาโกไซโทซิสได้
  2. มีความสามารถทำให้เกิดโรครุนแรง โดยพบว่า ถ้าแบคทีเรียสูญเสียความสามารถในการสร้างแคปซูล จะทำให้ความสามารถในการทำให้เกิดโรคลดลง หรือหมดไป
  3. เป็นที่สะสมอาหารหรือของเสียของเซลล์
  4. มีสมบัติเป็นแอนติเจนชนิด K-antigen
  5. ทำให้สูญเสียทางเศรษฐกิจในอุตสาหกรรมนมและอาหาร ทำให้อาหารนม และน้ำหวานเป็นยางเหนียว

มีสารที่คล้ายแคปซูลอีกชนิดหนึ่ง คือ เมือก (slime) ซึ่งมีองค์ประกอบและโครงสร้างที่ซับซ้อมน้อยกว่า แต่ละลายในอาหารได้ดีกว่า องค์ประกอบเป็นพวกโพลิแซกคาไรด์และพอลิเพปไทด์

ชั้นของแคปซูลและเมือกอาจไม่จำเป็นต่อเซลล์มากนัก พบว่าอาจสลัดออกจากเซลล์ได้และเซลล์จะสร้างใหม่อีก ปริมาณของแคปซูลขึ้นอยู่กับลักษณะทางพันธุกรรม และสิ่งแวดล้อมซึ่งอาจจะสร้างได้มากถ้าเลี้ยงในอาหารที่มีน้ำตาล

Leave a Reply