สุขภาพ

การอยู่ไฟภูมิปัญญาไทยสำหรับแม่หลังคลอด

การอยู่ไฟ ในอดีตแม่หลังคลอดทุกคนจะต้องเคยอยู่ไฟกันมาแล้ว ถึงแม้ว่าในปัจจุบันจะไม่ค่อยได้ยินคำนี้กันบ่อยนักเนื่องจากค่านิยมและเทคโลโลยีสมัยใหม่ ทำให้ภูมิปัญญาไทยบางอย่างขาดหายไปการอยู่ไฟ

ซึ่งการอยู่ไฟ นี้เป็นภูมิปัญญาไทยที่มีมาแต่อดีต เป็นการฟื้นฟูและดูแลสุขภาพแม่หลังคลอด ให้มีสุขภาพที่ดีดังเดิม  ให้เร็วที่สุด เพราะว่าหลังการตั้งครรภ์และคลอดบุตรแล้วนั้นสรีระของผู้เป็นแม่เกือบทุกส่วนจะมีการเปลี่ยนแปลง กระดูกข้อต่อจะเคลื่อนขยาย การอยู่ไฟ เป็นการนอนผิงไฟพร้อมกับลูกน้อยที่จะเอาใส่กระด้ง  ร่วมอยู่ไฟกับคุณแม่ บนกระดานไม้แผ่นเดียว หรือนอนบนแคร่ทุกๆวัน จะอาบน้ำร้อน ดื่มเฉพาะน้ำอุ่น งดอาหารแสลงบางประเภท กินข้าวกับเกลือ ที่คนโบราณเชื่อว่า จะไปทดแทนเกลือที่ร่างกายต้องเสียไปทางเหงื่อที่ไหลออกมาระหว่างการอยู่ไฟนั่นเอง การใช้ความร้อนในการอยู่ไฟจะช่วยให้ร่างกายกลับเข้าสู่สภาวะปกติเร็วขึ้น เป็นการปรับสมดุลของธาตุทั้งสี่ อันได้แก่ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุลม ธาตุไฟ ช่วยขับน้ำคาวปลา ช่วยให้มดลูกเข้าอู่ เป็นต้น

การอยู่ไฟ มีวิธีประพฤติปฏิบัติกันอยู่ทุกภูมิภาคของประเทศไทย แต่รายละเอียดปฏิบัติอาจจะแตกต่างกันออกไปบ้างเล็กน้อยในแต่ละท้องถิ่น ลาลูแบร์ได้กล่าวถึงการอยู่ไฟของหญิงไทยและมอญในกรุงศรีอยุธยาไว้ว่า “ชาวสยามจะให้แม่ลูกอ่อนอยู่ไฟเป็นเวลานานตั้งเดือน มีกองไฟติดอยู่เสมอและค่อนข้างใหญ่เสียด้วย แล้วคอยกลับตัวผิงทางโน้นทางนี้ แต่ควันนั้นทำให้รำคาญอยู่มากไม่ค่อยลอยออกนอกเหย้าได้รวดเร็วตามช่องที่เจาะไว้ตามหลังคา พวกมอญนั้นให้หญิงหลังคลอดบุตรขึ้นนอนบนฟากไม้ไผ่ค่อนข้างสูงสุมไฟไว้ข้างล่างหากอยู่ไฟทำนองนี้เพียง 4 หรือ 5 วันเท่านั้น เมื่อออกไฟแล้วต่างบวงสรวงคุณแม่พระเพลิงที่ได้กรุณาชำระล้างผู้หญิงของตน… ระหว่างอยู่ไฟนั้นหญิงผู้อยู่ไฟจะกินแต่หรือดื่มแต่ของที่ร้อนเท่านั้น และข้าพเจ้าทราบว่าหมอตำแยเราก็ห้ามหญิงหลังคลอดบุตรดื่มน้ำเย็นเช่นเดียวกัน”

การอยู่ไฟ มีลัทธิหรือพิธีกรรมที่ต้องทำหลายอย่าง เช่น ต้องทำพิธีดับพิษไฟ ปิดยันต์ 8 ทิศ มีหนามพุทราสะไว้รอบหลุมใต้ถุนห้องที่อยู่ไฟ เป็นต้น ส่วนจำนวนวันที่กำหนดสำหรับอยู่ไฟมี 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19 และ 21 วัน หรืออย่างมากถึง 29 วัน จำนวนวันอยู่ไฟที่กำหนดไว้นี้เป็นจำนวนวันคี่ เพราะถือคติที่ว่า “วันคู่ลูกถี่ วันคี่ลูกห่าง”

จะด้วยเหตุใดก็ตามการอยู่ไฟจะอยู่นานกี่วันตามกำหนดที่กล่าวมาข้างต้นหรือไม่ ขึ้นอยู่กับความสมัครใจและความสะดวกของแม่หลังคลอด แต่ถ้าอยู่ได้นานจะยิ่งดี

ที่มา : อภัยภูเบศรสาร ปีที่ 12 ฉบับที่ 134 ประจำเดือนสิงหาคม 2557