บ้านและสวน

ต้นจากสารพัดประโยชน์

จาก เป็นพืชที่คนไทยรู้จักมานาน และส่วนต่างๆ ของต้นจากนำมาใช้ประโยชน์ได้อย่างมากมาย ตั้งแต่ ดอก ผล จนถึงใบ ในส่วนของดอก นำมาทำแกงหรือกินกับน้ำพริก ส่วนก้านช่อดอก ปาดเอาน้ำหวานมาทำเป็นน้ำตาล หมักเป็นน้ำตาลเมา และน้ำส้มสายชู และยังสามารถนำมาทุบเป็นแซ่ปัดยุงได้อีกด้วย จากสำหรับกลีบดอกนั้นนำไปเป็นส่วนผสมของชาสมุนไพรได้ ผลจาก มีเนื้อในเมล็ดเป็นเยื่อสีขาว ใส นุ่ม มีรสหวาน นิยมรับประทานเป็นของหวาน เรียก “ลูกจาก” ผลแก่ที่งอกจะมีจาวอยู่ข้างใน นำมารับประทานได้เช่นเดียวกับจาวตาล หรือจาวมะพร้าว พอนจาก ใช้ทำเชื้อเพลิง ส่วนใบนั้น หากเป็นใบจากอ่อนใช้สำหรับห่อขนม สานทำที่ตักน้ำ เรียก “หมาจาก” ทำตอกบิดเสวียนหม้อ และใบจากอ่อนตากแห้งใช้มวนยาสูบ ใบจาก ใช้ทำหมวกที่เรียก “เปี้ยว” ใช้ห่อ “ขนมจาก” ซึ่งเป็นขนมที่ทำจากแป้ง น้ำตาล และมะพร้าว ผสมกัน แล้วนำมาห่อด้วยใบจาก ปิ้งบนไฟจนสุกมีกลิ่นหอม คุณค่าทางสมุนไพร ใบจากใช้ต้มน้ำดื่มแก้อาการท้องร่วงได้ และประโยชน์ที่ยอดเยี่ยมของจากอีกสิ่งหนึ่งก็คือ ใบจากใช้ทำวัสดุมุงหลังคาได้อย่างวิเศษ

“ตับจาก” เนื่องจากใบจากมีลักษณะคล้ายใบมะพร้าว แต่มีความเหนียวและกว้างกว่า ประชาชนนิยมนำใบจากมาเย็บเป็นตับเพื่อใช้มุงหลังคาบ้าน เรียกว่า “ตับจาก” กันแดดกันฝนได้เป็นอย่างดี แม้ว่าจะใช้งานไปนานใบจากกรอบ เปลี่ยนจากสีเขียวเข้มเป็นสีเหลือง สีน้ำตาล กระทั่งเกือบเป็นสีดำ แต่ก็ยังคงกันฝนและแดดได้ จนกว่าจะแห้งกรอบและผุไป

ที่มา : วารสารวัฒนธรรม ปีที่ 53 ฉบับที่ 4 , ตุลาคม – ธันวาคม 2557