สิ่งแวดล้อม

ลักษณะของชายหาดและสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่บริเวณชายหาด

ลักษณะที่น่าสนใจของสภาพแวดล้อมทางทะเลประการหนึ่ง คือ บริเวณชายหาด หรือบริเวณน้ำขึ้นสูงสุด และน้ำลงต่ำสุด เพราะบริเวณนี้เป็นบริเวณที่ สภาพแวดล้อมเปลี่ยนแปลงมากในวันหนึ่งๆ บางครั้งอยู่ใต้น้ำ บางครั้งอยู่พ้นน้ำ เป็นเวลานานๆ ด้วยสภาพแวดล้อมที่ผันแปรมากเช่นนี้ทำให้บริเวณชายหาด มีการแบ่งแยกเขต (zonation) ของสิ่งมีชีวิตทั้งพืช และสัตว์

ระยะเวลาที่สิ่งมีชีวิตสัมผัสอากาศเมื่อน้ำลง เป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุดในการจำกัดการแพร่กระจายของสิ่งมีชีวิตตามชายหาด นอกจากนี้แล้วยังมีปัจจัยอื่นๆอีก เช่น ลักษณะของพื้นที่ (substrate) และความแรงของคลื่น

ชายหาดในประเทศไทย มี 3 แบบ คือ หาดหิน หาดทราย หาดเลน

หาดหิน (Rocky beach) หาดหินเกิดขึ้นเพราะคลื่นที่กระทบฝั่งเป็นคลื่นแรงที่กัดเซาะ (erosion) มากกว่าที่เป็นคลื่นที่พัดพาเอาตะกอนมาตกทับถมกัน ประกอบกับพื้นที่เดิมเป็นหินแข็ง ดังนั้นลักษณะของพื้นที่ ที่ปรากฏ จึงเป็นหินแข็งที่ประกอบด้วยแอ่ง และรอยแยกแตกของหิน มีชะง่อนหินที่ไม่ได้รับแสงเต็มที่ มีซอกหิน และมีส่วนของหินที่ได้รับแสง และสัมผัสอากาศเต็มที่ สิ่งมีชีวิตในหาดหินจึงมีความหลากหลายของชนิด (species diversity) สูงมาก

หาดหินที่มีคลื่นไม่แรงจะมีสาหร่ายต่างๆ ปรากฏอยู่ ส่วนหาดหินที่มีคลื่นแรง สิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ได้จะเป็นพวกเกาะติดกับพื้นที่ได้ดี เช่น หอยนางรม เพรียง

หาดทราย (Sandy beach) หาดทรายประกอบด้วยทรายที่มีอนุภาคต่างๆกัน และอนุภาคอื่นๆที่ไม่ใช่ทราย เช่น silt clay ซึ่งตกตะกอนมาจากน้ำทะเลและที่ต่างๆ นอกจากนี้ยังมีซากและส่วนประกอบของสิ่งมีชีวิต เช่น เปลือกหอย ผนังเซลล์ของไดอะตอม (diatom) และสาหร่ายที่มีแคลเซียมเป็นส่วนประกอบ

ผิวหน้าของหาดทรายไม่คงที่เช่นหาดหิน มันผันแปรไปได้ด้วยแรงน้ำและลม จึงไม่มีวัตถุคงที่สำหรับให้สัตว์และพืช ยึดเกาะ พืชในหาดทราย เป็นเพียงพวกสาหร่ายเล็กที่ไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า (microscopic algae) และอาศัยอยู่ระหว่างอนุภาคของเม็ดทราย สัตว์ในพื้นทราย เป็นพวกที่ฝังตัวอยู่บนพื้นทราย บางครั้งก็โผล่ออกมาคลานอยู่ตามพื้น หรือว่ายน้ำบ้างเล็กน้อย

แรงคลื่นมีผลต่อการแพร่กระจาย ของสิ่งมีชีวิตในหาดทราย หาดทรายที่มีคลื่นแรง มีสิ่งมีชีวิตอยู่น้อยมาก เพราะพื้นดินไม่อยู่ตัวเนื่องจากแรงปะทะของคลื่นสูง ส่วนในหาดทรายที่คลื่นไม่แรงมีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่มาก

หาดเลน (Muddy beach) หาดเลนมีลักษณะของพื้นที่ที่เกิดจากการตกตะกอนทับถมกันของอนุภาคขนาดเล็กมาก เช่น อนุภาคของ silt และ clay อนุภาคเหล่านี้จะตกตะกอนได้ เมื่อกระแสน้ำไม่รุนแรงเท่านั้น ดังนั้นบริเวณหาดเลนจึงเป็นบริเวณที่คลื่นไม่แรง ส่วนมากเกิดขึ้นในอ่าวปิด หรือบริเวณปากแม่น้ำ หาดเลนในระดับสูงๆ จะผสมผสานกับพื้นดิน ทำให้กลายเป็นที่ลุ่มดินเค็ม (salt marsh)

หาดเลนมีระดับความชันของพื้นที่น้อยมาก และค่อนข้างเรียบ ดังนั้น เมื่อน้ำลง หาดเลนส่วนที่สัมผัสอากาศจึงมีบริเวณกว้างขวางมาก การที่พื้นที่ของหาดเลนประกอบด้วยอนุภาคเล็กๆ มันจึงอุ้มน้ำไว้ได้ดี เมื่อน้ำลงส่วนบนของหาดเลนที่สัมผัสอากาศจึงไม่คอยแห้วเท่าหาดทราย แต่ลักษณะเช่นนี้ทำให้ออกซิเจนซึมผ่านลงไปได้น้อย ประกอบกับหาดเลนเป็นบริเวณที่มีอินทรียวัตถุตกตะกอนทับถมกันอยู่มาก ดังนั้นส่วนที่ลึกลงไปจากผิวหน้าของหาดเลนเล็กน้อยจึงเป็นชั้นสีดำของ ซัลไฟด์ที่เกิดขึ้นจากการย่อยสลายแบบไม่ใช้ออกซิเจน

โดยทั่วไปแล้วพบว่า ความหลากหลายและชนิดสิ่งมีชีวิต (species diversity) ในบริเวณหาดเลนมีน้อยกว่าหาดทราย แต่ปริมาณมวลชีวภาพ (biomass) สูงกว่า

สิ่งมีชีวิตในบริเวณหาดเลนเป็นพวกที่สร้างปลอกฝังตัวอยู่ในเลน หรือเป็นพวกที่สามารถอยู่ได้ในสภาพที่มี silt มาก เช่น Neris sp.

Leave a Reply