สุขภาพ

เห็บแข็ง เห็บอ่อน และวงจรชีวิตของเห็บ

เห็บ (Ticks) เป็นสัตว์ที่เป็นปรสิตชนิดใช้ปากกัดดูดเลือด มนุษย์และสัตว์ มีลักษณะต่างจากแมลงคือ ลำตัวแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือส่วนของหัว และส่วนของอกรวมกันเป็นส่วนเดียว เรียกว่า เซพฟาโลธอแรกซ์ (cephalothorax) และมีส่วนท้องแยกออกจากกัน บางชนิดมีส่วนหัว ส่วนอก และส่วนท้อง ติดกันเป็นส่วนเดียว ไม่มีหนวด มีขา 4 คู่ รูปร่างค่อนข้างกลม มีขนาดมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า เห็บตัวเมียบางสกุลเมื่อดูดเลือดจนอิ่มแล้วจะมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 15 มิลลิเมตร เห็บที่มีความสำคัญทางด้านการแพทย์และสาธารณสุข คือ เห็บแข็ง และเห็บอ่อน เห็บแข็งเป็นสัตว์ที่มีความสำคัญในการแพร่กระจายโรคได้ดีกว่าเห็บอ่อน

วงจรชีวิตของเห็บ

วงจรชีวิตของเห็บมี 3 ระยะ คือ ระยะไข่ ระยะเป็นตัวอ่อน และระยะเป็นตัวแก่ วงจรชีวิตของเห็บอาจกินเวลาประมาณ 2-3 ปี ขึ้นอยู่กับสภาพสิ่งแวดล้อมที่มันอาศัยอยู่ เห็บทุกตัวก่อนที่จะผสมพันธุ์กันจะต้องเกาะดูดเลือดโฮสต์เสียก่อน แล้วเห็บจึงหนีออกไปวางไข่นอกตัวโฮสต์ ส่วนใหญ่จะวางไข่บนพื้นดิน การวางไข่ของเห็บบางชนิดจะวางติดต่อกันหลายสัปดาห์จนกระทั่งไข่หมด ซึ่งจะวางไข่ได้หลายพันฟองโดยเฉพาะเห็บแข็ง เมื่อวางไข่จนหมดแล้วก็จะตายไป ส่วนเห็บอ่อนบางชนิดจะวางไข่หลาครั้ง ครั้งละประมาณ 90-100 ฟอง ไข่ของเห็บอาจอยู่ได้นานตั้งแต่ 2-3 สัปดาห์ไปจนถึงมากกว่านี้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับชนิดของเห็บและอุณหภูมิของอากาศ ไข่ของเห็บแต่ละฟองจะถูกเคลือบด้วยขี้ผึ้ง ป้องกันการระเหยของน้ำและทำให้ไข่เกาะกลุ่มกัน เมื่อไข่แตกตัวให้ตัวอ่อนซึ่งมีขา 3 คู่ คล้ายแมลงเรียกว่า ซีดทิค (seed tick) ซึ่งจะดูดเลือดเป็นอาหาร จึงต้องหาโฮสต์เพื่ออยู่อาศัยต่อไป ซึ่งตัวอ่อนของเห็บอาจดูดเลือดจากโฮสต์ได้นานเป็นวัน เมื่อตัวอ่อนดูดเลือดจนอิ่มแล้วจะลอกคราบกลายเป็นตัวแก่มีขา 4 คู่

เห็บแข็ง เป็นเห็บที่มีแผ่นคลุมหลังคลุบด้านบนของตัวเห็บทั้งหมด แผ่นคลุมนี้มีความแข็งที่เรียกว่า แผ่นสคิวตัม หรือแผ่นดอร์ซัล (scutum plate หรือ dorsal plate) ซึ่งเป็นสารไคติน แต่ถ้าเป็นเห็บตัวเมียแผ่นคลุมหลังนี้จะคลุมอยู่ประมาณ 1/8 ของลำตัวส่วนตัวอ่อนแผ่นคลุมหลังนี้จะคลุมลำตัวเพียงครึ่งหนึ่ง และมีปากยื่นออกมาจากลำตัวเรียก capitulum เห็บแข็งนี้มักเป็นพาหะนำโรคอันเนื่องจากมาเชื้อไวรัส บัคเตรีบและริกเค็ตเซีย (Rickettsia) ทำให้เกิดโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ (encephalitis) โรคทูลารีเมีย (tularemia) โรคไข้กลับ (relapsing fever) โรคไทฟัส (typhus fever) และโรคคิวฟีเวอร์ (Q-fever)

เห็บอ่อน เห็บอ่อนมีผนังลำตัวอ่อนย่นและนุ่ม ไม่มีแผ่นสคิวตัม หรือแผ่นดอร์ซัล ปกคลุมตัวเหมือนเห็บแข็ง เป็นพาหะนำโรคไข้กลับ

Leave a Reply