ฟักข้าวลักษณะของฟักข้าวและประโยชน์ของฟักข้าว

ฟักข้าวอยู่ในวงศ์แตงกวา และมะระ ชื่อเรียกอื่นๆ คือ ขี้กาเครือ (ปัตตานี) ผักข้าว (ตากภาคเหนือ) มะข้าว (แพร่) แก็ก (Gac เวียดนาม)

ฟักข้าวมีถิ่นกำเนินในประเทศ ไทย จีน พม่า ลาว บังกลาเทศ มาเลเซีย และฟิลิปปินส์ เป็นพืชที่ชาวเวียดนามใช้ประกอบอาหารมาก ในชนบทมีปลูกกันเกือบทุกบ้านเรือน

ฟักข้าวเป็นไม้เถาเลื้อยพัน มีมือเกาะ ใบเป็นใบเดี่ยว เรียงแบบสลับ ใบรูปหัวใจหรือรูปไข่ กว้างยาวเท่ากัน ประมาณ 6-15 เซนติเมตร ขอบใบหยัก เว้าลึกเป็นแฉก 3-5 แฉก

ดอกฟักข้าว เป็นดอกเดี่ยวพบที่ซอกใบ ต้นแยกเพศยู่คนละต้น กลีบดอกสีขาวแกมเหลือง ตรงกลางมีสีน้ำตาลแกมม่วง ใบประดับมีขน เริ่มมีดอกหลังแยกรากปลูกประมาณ 2 เดือน เริ่มผลิดอกราวเดือนพฤษภาคม และให้ดอกจนถึงราวเดือนสิงหาคม โดยเก็บผลสุกได้ตั้งแต่เดือน กรกฎาคม ถึงเดือนกุมภาพันธ์

ผลฟักข้าว ผลอ่อนมีสีเขียวอมเหลือง เจริญได้เองโดยไม่ต้องถูกผสม เมื่อผลสุกจะมีสีแดง ขยายพันธุ์โดยใช้เมล็ด หรือแยกรากปลูก ผลของฟักข้าวมี 2 ชนิด ผลยาวและผลกลม เปลือกผลอ่อนสีเขียวมีหนามถี่ เปลี่ยนเป็นสีส้มแก่หรือแดงเมื่อผลสุก ผลฟักข้าวมีเปลือกหนา ผลสุกเนื้อในหนามีสีส้ม ภายในมีเยื่อสีแดงให้เมล็ดเกาะ เนื้อผลสุกกินได้

ประโยชน์ทางโภชนาการ

ในประเทศไทยใช้ผลฟักข้าวอ่อนสีเขียวเป็นอาหาร รสชาติเนื้อฟักข้าวเหมือนมะละกอ ลวกหรือต้มให้สุก หรือต้มกะทิ จิ้มน้ำพริกกะปิ หรือใส่แกง ยอดอ่อน ใบอ่อน นำไปปรุงเป็นแกง เช่น แกงแค

ชาวเวียดนามเอาเยื่อสีแดงจากผลฟักข้าวสุก พร้อมเมล็ดมาหุงกับข้าวเหนียว ได้ข้าวมีส้มแดงมีกลิ่นหออม เชื่อว่าบำรุงสายตาได้ดี

เยื่อของเมล็ดฟักข้าวมีปริมาณ บีตาแคโรทีนมากกว่าแครอต 10 เท่า มีไลโคพีนมากกว่ามะเขือเทศ 12 เท่า และมีกรดขนาดยาวประมาณร้อยละ 10 ของมวล

ไลโคพีนในสารกลุ่มแคโรทีนอยด์ พบได้ในผักและผลไม้บางชนิด การกินไลโคพีนที่มีฤทธิ์ต้านออกซิเดชั่น ได้รับการพิสูจน์จากวงการแพทย์ ว่ามีผลลดความเสี่ยงของการเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจ โรคมะเร็งต่อมลูกหมาก มะเร็งปอด และมะเร็งกระเพาะอาหาร เนื่องจากเยื่อเมล็ดฟักข้าวมีไลโคพีนมากกว่าผลไม้อื่นๆทุกชนิด จึงถือว่าเป็นอาหารต้านมะเร็งที่ดีที่สุดชนิดหนึ่งจากฤทธิ์ของไลโคพีน