หลักเกณฑ์ในการพิจารณาการจำแนกแหล่งน้ำจืด

จากการสำรวจแหล่งน้ำต่างๆทั่วโลก พบว่าการหาหลักเกณฑ์ที่จะจำแนกแหล่งน้ำ เป็นสิ่งที่ทำได้ยาก แต่ส่วนมากแล้วพิจารณาจากสิ่งต่างๆ ดังนี้ คือ

1.   แหล่งนำไม่อุดมสมบูรณ์ และอุดมสมบูรณ์ (Oligotrophic and Eutrophic)

2.   แหล่งน้ำที่มีลักษณะเฉพาะ

3.   อ่างเก็บน้ำ (Impoundment)

1.  แหล่งน้ำไม่อุดมสมบูรณ์-อุดมสมบูรณ์ (Oligotrophic – Eutrophic) แหล่งน้ำพวกนี้จำแนกตามการผลิตปฐมภูมิ (primary productivity) ของแหล่งน้ำ ดังนี้

– แบบฉบับของแหล่งน้ำที่ไม่อุดมสมบูรณ์ หรือมีอาหารน้อย มีลักษณะดังนี้ คือ มีความลึกมาก มีพืชชายฝั่งน้อย ความหนาแน่นของแพลงตอนต่ำ ไม่เกิดการขยายพันธุ์อย่างรวดเร็วของแพลงตอน (plankton bloom) ไม่ค่อยขาดออกซิเจน เพราะผลผลิตต่ำ สิ่งมีชีวิตที่พบประจำเป็นพวกที่ทนต่อความผันแปรของอุณหภูมิได้น้อย และปลาที่อยู่ในน้ำเย็นได้ดี เช่น ปลาเทร้า (trout) มีแพลงตอนที่เป็นลักษณะของแหล่งน้ำพวกนี้ เช่น Mysis

– แหล่งน้ำที่มีความอุดมสมบูรณ์สูง (Eutrophic, Good food take) มีลักษณะดังนี้ คือ ตื้น, มีอัตราการผลิตสูง, มีพืชพวกพืชชายฝั่งมาก มีประชากรแพลงตอนมาก และมีการเพิ่มจำนวนอย่างมาก (plankton bloom) เกิดขึ้นเป็นประจำ เกิดการแยกชั้นในฤดูร้อน เพราะมีสารอินทรีย์สูง

2.  แหล่งน้ำที่มีลักษณะเฉพาะ (Special Lake Types)

– ทะเลสาบแบไดซ์โทรฟิค (Dystrophic lakes) น้ำในแหล่งน้ำเป็นสีน้ำตาล มีความเข้มข้นของกรดฮิวมิคสูง pHต่ำ มีซากพืชที่ยังเน่าเปื่อยไม่หมดสะสมอยู่มาก จะกลายเป็นแอ่งสะสมซากพืชในเวลาต่อมา

– แหล่งน้ำลึกมากและเก่าแก่ เช่น ทะเลสาบไบกัลป์ (Balkal) ในสหภาพโซเวียตรัสเซียเป็นทะเลสาบเก่าแก่ ที่มีชื่อมาก และเป็นทะเลสาบที่ลึกที่สุด เกิดขึ้นจากการเคลื่อนไหวของเปลือกโลกในสมัยมีโสโซอิค (Mesozoic ear)

– แหล่งน้ำเค็มในพื้นที่แห้งแล้ง (Desert salt lakes) เกิดจากการทับถมกันของตะกอนในที่มีอากาศแห้ง ซึ่งการระเหยของน้ำมากกว่าน้ำฝนที่ได้ ทำให้มีความเข้มข้นของเกลือสูง

– แหล่งน้ำที่มีความเป็นด่างสูง (Desert Alkaline Lakes) แหล่งน้ำพวกนี้มี pH สูง เกิดขึ้นในที่แห้งแล้ง ซึ่งมีการระเหยของน้ำมากกว่าน้ำฝนที่ได้จากฝน

– แหล่งน้ำที่เกิดจากการระเบิดของภูเขาไฟ (Volcanic take) แหล่งน้ำพวกนี้ได้รับน้ำจากฝน หรือหิมะ มีสภาวะทางเคมีสูงไปทางด้านใดด้านหนึ่ง เช่น เป็นกรดสูง หรือเป็นด่างสูง มีสิ่งมีชีวิตที่เกิดขึ้นเฉพาะที่นี้ พบมากในญี่ปุ่น, ฟิลิปปินส์

– แหล่งน้ำที่แยกชั้นเนื่องจากความแตกต่างทางเคมี (Chemically stratified,meromictic lake) แหล่งน้ำพวกนี้ต่างจากแหล่งน้ำอื่นๆ คือ ที่ส่วนล่างและส่วนบนของแหล่งน้ำที่ผสมกันเป็นบางเวลา บางแห่งแยกชั้นถาวร ด้วยน้ำเค็มที่นำเข้า ทำให้เกิดบริเวณที่มีความหนาแน่นต่างกัน ออกซิเจนและสิ่งมีชีวิตที่ใช้อากาศไม่พบในส่วนล่างของแหล่งน้ำพวกนี้

– แหล่งน้ำแถบขั้วโลก (Polar lakes) หมายถึง แหล่งน้ำที่อุณหภูมิที่ผิวน้ำต่ำกว่า 4 องศาเซลเซียสเสมอ หรือสูงกว่านี้เล็กน้อยในช่วงสั้นๆเท่านั้น ในฤดูร้อนอาจจะมีการหมุนเวียนของน้ำเกิดขึ้นได้

3.  อ่างเก็บน้ำ (Impoundments) เป็นแหล่งน้ำเทียม (artificial lake) ที่มนุษย์ทำขึ้น เช่น เขื่อน โดยทั่วไปจะมีลักษณะของระดับน้ำที่เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ และมีความขุ่นสูง ผลผลิตของเบนโทส (benthos) มีน้อยกว่าแหล่งน้ำธรรมชาติ ความร้อนและอุณหภูมิอาจแตกต่างจากแหล่งน้ำธรรมชาติอย่างมาก ขึ้นอยู่กับแบบการสร้างเขื่อน